علائم اضطراب در کودکان و راهکارهای مدیریت اضطراب
- تیم مقاله هنردونی
- مقالات
مقدمه:
اضطراب به طور طبیعی بخش سالمی از زندگی هر فرد است.اضطراب برای بهتر زیستن،تلاش موثر و مفید برای رسیدن به اهداف حائز اهمیت است.با داشتن اضطراب های سالم هر صبح بیدار می‌شویم،برنامه ریزی و تلاش می‌کنیم و از خود مراقبت می‌کنیم.اما وقتی این احساس شدید و مداوم می‌شود و زندگی را تحت تاثیر قرار دهد و در عملکرد تاثیر منفی بگذارد.در اینجا باید اضطراب کنترل شود.یکی از رایج ترین مشکلات هیجانی در کودکان است.
اضطراب چیست؟
حس درونی و نگرانی از چیزی که مبهم است.نگرانی مداوم در مورد چیز‌هایی که اتفاق نیوفتاده و با احتمال وقوع آنها بسیار کم است و به عبارتی می‌شود گفت؛نوعی نگرانی غیرمنطقی است.فرد مضطرب احساس می‌کند کنترل خود را به رویدادها از دست می‌دهد.
نشانه های جسمانی اضطراب در کودکان:
کودکان چون اغلب با واژه اضطراب آشنایی ندارند،و نمی‌توانند احساسات خود را به درستی بیان کنند،در نتیجه اضطراب به صورت علائم جسمانی و رفتاری در کودک رشد پیدا می‌کند.علائمی از قبیل:دل درد،سر درد,بی قراری،تپش قلب،تهوع،سرگیجه،انقباض عضلات به خصوص در ناحیه گردن و پشت که تا حدودی این علائم طبیعی هستند زیرا که در لحظه اضطراب مغز احتمال خطر را احساس می‌کند و سیستم جنگ یا گریز فعال می‌شود و هورمون هایی مثل آدرنالین ازاد می‌شود.قلب سریعتر می‌زند،تنفس کوتاه تر و عضلات سفت می‌شود.
نشانه های رفتاری اضطراب در کودکان:
_دیدن کابوس،بی خواب،بد خوابی.
_برهم خوردن اشتهای کودک و کاهش اشتها.
_ترس های غیرطبیعی،که برخلاف ترس های منطقی که واکنش طبیعی به خطرات هستند.این نوع ترس غیر طبیعی محسوب می‌شو برای موارد عجیب.مثلا اگر شب خرس بیاد خونمون چی میشه؟
_احساس ناامنی و بهونه گیری های مداوم.
_وابستگی زیاد به والدین و چسبیدن به والدین.
_اجتناب از شرکت کردن در جمع.
-اعتماد به نفس پایین.
-عدم پیشرفت تحصیلی.
_افسردگی در سنین نوجوانی.
_انجام رفتار تکرار شونده.
«معمولاً کودکان مضطرب برای آرام کردن خود به رفتارهایی از قبیل جویدن ناخن،کندن مو،کندن پوست و … روی می‌آورند.»
-پرخاشگری:یکی از علل سه گانه پرخاشگری اضطراب است.پس در هنگام پرخاشگری باید از نگرانی درونی کودک مطلع باشم.
«ناکامی و الگو پذیری دو علت دیگر از پرخاشگری هستند.»
علت پیدایش اضطراب در کودکان چیست؟
*عوامل ژنتیکی وارثی:این نوع اضطراب به تعداد کم است.
*عوامل مادر زادی:اتفاقاتی که برای مادر هنگامی جنین در رحم مادر بوده افتاده است و آنها باعث اضطراب او شده اند.و هورمون ها از طریق خون مادر وارد خون بچه شده اند و او اضطراب را درک کرده است.و همچنین حرکات ناگهانی،شوک های ناگهانی از بیرون شکم مادر باعث مضطرب شدن بچه می‌شود.
*الگو رفتاری والدین:بیشتر اضطراب کودکان حاصل یادگیری است.و اضطراب عمدتا توسط خانوادری و یاد گرفتن ازه ایجاد می‌شود.و مادران مضطرب کودکان مضطرب بار می‌آورند.کودکان پنهان کاری هیجانی در والد مضطرب و سردرگم را حس می‌کنند.و طبیعی است که شما به عنوان والد گاهی اضطراب داشته باشید و قرار نیست همیشه قوی باشید.اما زمانی که والدین هیجانات خود را تنظیم می‌کنند این پیام را به کودکان منتقل می‌کنند که گاهی احساسات بزرگ و سخت وجود دارند اما قابل مدیریت هستند.
*تجربه های استرس زا و اضطراب آور:عوامل از قبیل اختلاف و درگیری در خانواده،جدایی،مرگ یکی از عزیزان،جابجایی محل زندگی یا مدرسه،بیماری و… باعث تنش و ایجاد اضطراب در کودک می‌شود.
*والدین هلیکوتپری:این والدین به علت نشخوار های منفی روانی که دارند سعی می‌کنند همانند زندگی درون رحمی9 ماهه از کودک خود مراقبت کنند و تمام رفتار های کودک خواب و خوراک و بازی،انتخاب دوست و…را تحت کنترل و نظارت دارند و اجازه نمی‌دهند بند ناف روان کودک از مادر جدا می شود و به همین دلیل این کودکان وابسته،لجباز،و مضطرب هستند.احساس سرخوردگی دارند و در آینده نمی‌توانند به تنهایی از خود دفاع کنند و از پس کار های اجتماعی خود بر نمی‌آیند.
*دیدن فیلم ها و برنامه های اضطراب آور:همان طور که در غذا خوردن کودک وسواس به خرج می‌دهند و می‌دانید که هر غذا مخصوص هر رده سنی است،و همچنین خوردن چندین غذا با هم به کودک آسیب می‌زند و نمی‌تواند آنها را هضم کند.فیلم ها نیز باید متناسب با رده سنی کودک باشند و فیلم ها باید منتخب باشند.فیلم هایی که گریه،مرگ،جنگ،زلزله و…در آنها نشان داده می‌شود باعث می‌شود که کودک به این فکر کند شاید این اتفاقات برای او نیز بیافتد و در نتیجه اضطراب را به کودک منتقل می‌کند.
شایع ترین انواع اضطراب در کودکان:
اضطراب اجتماعی:اضطراب اجتماعی از کودکسی شروع می‌شود. کودکان قبل از اینکه بتوانند جمله کاملی را بگویند می توانند قضاوت مثبت یا منفی دیگران درباره خودشان را تشخیص دهند. و روانشناسان به این باورند که کودکان نوپا به نظرات دیگران حساس هستند و زمانی که دیگران آنها را تماشا می کنند رفتار خود را مطابق با نظر تغییر می‌دهند.بنابراین باید بیشتر مراقب بیان کلامی و غیر کلامی با کودکان خود باشیم. اضطراب اجتماعی فقط خجالتی بودن نیست،یعنی کودکان دوست دارند،با دیگران ارتباط برقرار کنند.اما؛ترس از قضاوت شدن،اشتباه کردن،انها را ساکت و منزوی می‌کند.
اضطراب جدایی:حدودا از8تا18ماهگی نوزادان متوجه می‌شوند که مامانشون یک فرد جداب از خودشون هست و ممکنه از آنها دور شوند.در نتیجه شروع اضطراب جدایی یعنی؛نوزاد وقتی مامانش رو نمی‌بینه فکر می‌کند دیگر تمام شده و دیگر بر نمی‌گردد و بی‌قراری می‌کند گریه می‌کند و دنبال می‌گردد.از علائم این اضطراب این هست که نوزاد بیشتر از قبل به مادر می‌چسبد،بدغذا و بدخواب می‌شود.مادر نباید بدون خداحافظی با بچه و به طور ناگهانی اورا ترک کند.زیرا اضطراب او بدتر می‌شود.بعد از18ماهگی بهتر است از نزدیکان کودک برای نگهداری او کمک بگیرید که در کاهش وابستگی او به شما موثر است،یا به مهد کودک ببرید.
و ارتباط فرزند را با بیرون از خانه بیشتر کنید.قایم باشک و دالی موشه با او بازی کنید.تفاوت بودن یا نبودن را می‌دهد و آماده می‌شود برای جدایی.معمولا اضطراب جدایی تا 2و3 سالگی رفع می‌شود.اما با شروع مهد و مدرسه دوباره شروع می‌شود.اضطراب جدایی در4% کودکان و 1.6% نوجوانان دیده می‌شود و یکی از بارزترین اختلالات در کودکان زیر 13سال هست.اگر بدون خداحافظی کودک را ترک کنید احساس رها شدگی پیدا می‌کند.پس اورا برای جدایی آماده کنید.زمان برگشتن خود را بگویید،به بچه بگویید کجا می‌روید و چه کاری انجام می‌دهید،دروغ نگویید.درمورد مدرسه خاطرات و تجربیات خودتان و دوستی هایتان و…با بچه صحبت کنید.قوانین مدرسه،معلم،همکلاسی،زنگ تفریح و…را برایش توضیح دهید تا چیزی برایش غیر قابل پیش بینی نباشد.از مدرسه و مهد کودک بگویید؛معلم را قهرمان قصه قرار دهید.وقت صرف کنید تا بچه بیرون از خانه با بچه های هم سن خودش بازی کند و کمتر به شما بچسبد.
چگونه با اضطراب کودکان مقابله کنیم؟
1:به احساسات کودک بها دهید و احساس او را بی‌اهمیت نکنید.نگویید چیزی نیست نترس و…درمورد احساسش از او سوال بپرسید.بگویید متوجه‌ام نگران هستی این موقعیت سختی است همه ما این احساس را دارم.یادآوری کند که اضطراب احساس طبیعی است و در کنارش هستیم که به او کمک خواهیم کرد.
2:داشتن برنامه و روتین منظم:برای تغذیه،خواب و…هرچه زندگی کودک قابل پیش بینی باشد باعث کاهش اضطراب او می‌شوید.به موقع خوابیدن و داشتن یک روتین قبل از خواب مثل کتاب خواندن و عدم استفاده از وسایل الکترونیکی قبل از خواب باعث می‌شود کودک راحت تر بخوابد و به دنبال آن اضطراب او کم می‌شود.
3:برای او الگوی آرامش باشیم:و برای کودک حس امنیت ایجاد کنید.درمورد روز های خوب آینده صحبت کنید تا حس خوب جای ترس و اضطراب را بگیرد و به سلامت از این بحران عبور کند.اضطراب خودتان را کنترل کنید و واکنش های ملایم داشته باشید.تا کودکان آرامش را یاد بگیرند.
4:اورا از موقعیت اضطراب زا دور نکنید:سعی کنید با حمایت از کودک او را به صورت مرحله بندی شده و آرام با آن موقعیت رو به رو کنید و رو به رو شدن با ترس را در او تشویق کنید.
5:خانواده نرمالی باشید:توقعات زیاد از فرزندان نداشته باشید.بیش از اندازه کمال گرا نباشید.جوری که کودک حس کند بی نقص باشد و ترس از اینکه نکند اشتباه کند و…وهمه کارهایش باید خوب باشد.واین باعث افزایش اضطراب او می‌شود. اجازه دهید کودک اشتباه کند.اشتباه یعنی اینکه کودک درحال یادگیری است،نه اینکه کودک بدی است.اورا تحقیر،سرزنش،مقایسه نکنید.انتقاد و باز خواست و بکن نکن های مکرر از سمت خانواده و مقررات دست و پا گیر باعث افزایش اضطراب کودک می‌شود.
6:علت بیشتر اضطراب کودکان ترس از جهان بیرونی است.جهانی که کودک در برابر آن ناتوان می‌بیند.بازی با ایجاد تصور قدرت و توانایی مهار کردن دنیای بیرونی اضطراب کودک را کاهش می‌دهد.به طور کلی می‌توان گفت که هیجانات و احساسات منع شده توسط بزرگسالان که نمی‌توانند اجازه بروز پیدا کنند منجر به اضطراب در کودک می‌شود.بازی به کودک می‌دهد احساسات پذیرفته نشده خود را بروز دهد.در خلال بازی دنیایی گسترده و فراتر از حد ظرفیت خود را به جهانی کاهش می‌دهد که توانایی دستکاری آن را دارد و بدین ترتیب تصور سلطه بر دنیای بیرونی به طور موقت در او ایجاد می‌شود.البته استفاده زیاد از رسانه های اجتماعی و بازی های آنلاین اضطراب را زیاد می‌کند و اثر عکس دارد.زیرا در این نوع بازی ها بچه ها دائم در حال مقایسه کردن خودشان با دیگران هستند یا درگیر بازی های رقابتی هستند.بازی های هدفمند از قبیل؛خمیر بازی،بازی با شن،موسیقی،پازل و همچنین نقاشی کشیدن در بیان احساسات کودک کمک می‌کند و در کاهش تنش او نقش موثری دارد.
7:آموزش مهارت های زیر به کودکان:در اضطراب لازم است که ابتدا بدن را آرام کنند؛
*تکنیک تنفس عمیق و دیافراگمی
*تکنیک آرام سازی «Relaxation»
*تکنیک کششی آرام
*شل و رها کردن شانه ها
*فکر کردن به منظره ها و تصویرها و- حس های مثبت و در صورت عدم مدیریت آن توسط کودک و شدید شدن علائم و نشانه ها باید از متخصصان اعصاب و روان کمک گرفت و ممکن است نیاز به دارو درمانی باشد.چرا که بهداشت در مورد رفتار های اشتباه کودکانتان با بقیه صحبت نکنید.زیرا او را مضطرب می‌کنید.محیط خانه گرم وصمیمی باشد و اجازه بدهید کودکان در کارهایشان استقلال داشته باشند زیرا در نبود مضطرب می‌شوند برای انجام کارهایش.و کودک را از محیط هایی که در آن توهین یا تنبیه می‌شود دور کنید.بی قید و شرط کودک خود را بپذیرید و دوست داشته باشید.وقتی دروغ می‌گوید که از روی ترس است سعی نکنید سریع مچ گیری کنید.گاهی والدین براساس ظاهر و جنسیت فرزندان به صورت ناخودآگاه رفتار متفاوتی انجام می‌دهند.و در دام تبعیض میان فرزندان می‌اقتند و ترس و اضطراب یکی از پیامد های تبعیض بین فرزندان است تمام تلاش خود را انجام دهید که احساس تبعیض به کودک شما منتقل نشود.
نتیجه گیری:
همانطور که گفته شده اضطراب یک سیستم هشدار دهنده درونی است که اگر متعادل باشد کودک را برای روبه‌رویی با چالش های زندگی آماده کند،اما اگر از کنترل خارج شود کیفیت زندگی و سلامت روان کودک را تحت تاثیر قرار می‌دهد.آگاهی نسبت به علائم مداخله به موقع را ایجاد می‌کندو از مکان های ارائه شده در مقاله نشان دهنده این است که اضطراب قابل کنترل است.
گردآورنده:فتحیه خراسانی
